فرهنگی

☔️گسستگی حین تروما قويترین فاکتور ریسک ابتلاي افراد به PTSD

🔺علاوه بر آسیب‌هاي جانی، جسمانی و مادي، حوادث و فجایعی همچون جنگ منجر به آسیب‌هاي روان‌شناختی گوناگونی در افراد حادثه دیده می‌شود. این آسیب‌هاي روانشناختی ناشی از اینگونه بحران‌ها ممکن است تا سالها باقی بماند و فرد و جامعه را تحت تاثیر قرار دهد. شایع‌ترین پاسخ روانی به حوادث تروماتیک، اختلال استرس پس از آسیب (PTSD)، اختلال افسردگی و اضطراب است. PTSD یک اختلال روانی است که ممکن است پس از تجربه‌ی یک رویداد آسیب‌زا (تروما یا رویداد تروماتیک) پدیدار شود و علایم آن شامل افکار مزاحم، احساسات یا خواب‌های مرتبط با رویداد آسیب‌زا، پریشان شدن توسط یادآورهاي رویداد تروماتیک، دوري از نشانه‌هاي مرتبط با تروما، و افزایش پاسخ ستیز و گریز است. در یک فراتحلیل که در برگیرنده ي 46 مطالعه بوده‌است، در 8/28 درصد بازماندگان حادثه‌ای مانند زمین لرزه تشخیص PTSD داده شده‌است. 

🔺در حالی که ویژگی‌هاي شخصیتی افراد تا حدي می‌توانند شیوع PTSD را تبیین کند، پریشانی روانشناختی (مثل گسستگی، بیش‌برانگیختگی و درماندگی) نیز در ایجاد بیشتر این اختلال نقش دارد. یافته‌هاي پژوهش‌هاي گوناگونی نشان داده‌است پریشانی روان‌شناختی در زمان حوادث یا بلافاصله پس از آن و احساس ترس و درماندگی در حین آن فاکتورهاي مهمی در ظهور نشانه‌هاي PTSD هستند.

🔺علاوه بر این، مطالعات نشان داده‌اند که ابتلا به PTSD به میزان بالایی به عواملی همچون تهدید جان فرد، شدت رویارویی با بحران، مراقبت‌هاي انجام شده و حمایت‌هاي دریافتی پس از حوادث، سابقه‌ي تروماي پیشین و آسیب روانی پیش از بحران بستگی دارد.

حالت گسستگی (تجزیه) اشاره به داشتن تجربه‌ي گسستگی و جدایی از محیط پیرامون، کالبد جسمانی، حالات هیجانی و روان خویشتن دارد. در انواع شدید، گسستگی ممکن است منجر به اختلالاتی در کارکردهاي منسجم هشیاري، حافظه، هویت، هیجان و ادراك فرد تجربه کننده شود. شناخته شده‌ترین گونه‌ي اختلالات گسستگی، اختلال گسست هویت(نام پیشین: اختلال شخصیت چندگانه) است. نوعی از واکنش گسستگی که به طور خاص در حین رویداد آسیب‌زا(تروماتیک) یا بلافاصله پس از رویداد آسیب‌زا ظاهر می‌شود، گسستگی حین آسیب(dissociation peritraumatic) نامیده می‌شود.

 گسستگی حین آسیب شامل حالت‌هایی است که با کاهش آگاهی نسبت به پیرامون، اختلال در حافظه، ادراك تغییریافته، کرختی هیجانی، مسخ شخصیت و فراموشی همراه است. گسستگی حین آسیب نه تنها PTSD را پیش بینی می‌کند بلکه در پژوهشهاي پیشین نشان داده شده‌است که قوي‌ترین پیشبینی کننده‌ي PTSD است. به نظر می‌رسد پدیده‌ي گسستگی که در حین حادثه‌ي آسیب‌زا تجربه می‌شود، ممکن است در رمزگذاري، پردازش و یکپارچه‌سازي حافظه‌ي مربوط به تروما اختلال ایجاد کند. این باعث چندپاره شدن حافظه و روایت رویداد آسیب زا در ذهن می شود که موجب پیدایش PTSD و سایر اختلالات گسستگی می شود. 

🔺بنابراین، یک سري از عوامل پیش از تروما، حین تروما و پس از تروما می‌توانند استرس پس از سانحه در ماه‌هاي پس از حادثه را پیش‌بینی کنند. گسستگی حین تروما قويترین فاکتور ریسک ابتلاي افراد به PTSD در ماه‌هاي پس از حادثه است. این یافته با این ایده که گسستگی، و احتمالا همچنین ترس، در زمان وقوع یک رویداد تروماتیک در رمزگذاري، پردازش و یکپارچه سازي خاطرات تروماتیک اختلال ایجاد می‌کند و از این طریق احتمال بروز PTSD را افزایش میدهد، همخوان است.

🔺با توجه به این نتایج، به کارگیري راهبردهاي هدفمندتر براي سنجش اولیه‌ي بازماندگان در روزهاي پس از حادثه، طبقه بندي و اولویت بندي افراد بر اساس ریسک آسیب روانی براي دریافت کمک‌ها و مداخلات روان‌شناختی توصیه می‌شود. زنان، افرادي که سطوح بالاتر گسستگی حین آسیب را گزارش کرده‌اند و همچنین آنانی که بیشترین آسیب را از نظر تخریب خانه و دارایی‌ها متحمل شده‌اند و نیازمند کمکهاي خوراك، پوشاك و سرپناه هستند بیشترین میزان آسیب پذیري نسبت به PTSD را دارند. از این رو این افراد می‌بایست از نظر دریافت مداخلات پزشکی، روان‌شناختی و کمک‌هاي مادي و اسکان مناسب‌تر، در اولویت قرار گیرند.

#امام_علی_علیه_السلام :

  ✓ «…إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَختَبِرُ عِبادَهُ المُستَكبِرينَ فِي أنفُسِهِم بِأولِيائِهِ المُستَضعَفينَ فِي أعيُنِهِم».

   ⁙ «خداوند سبحان، بندگانِ خود را كه خودپسند و مستكبرند، به دوستانش كه در نظر آنان مستضعف و خوار و زبون‌اند، مى‌آزمايد».

 📚 نهج البلاغه: خطبه١٩٢

امام (ع) در این حکمت به این نکته اشاره می‌کنند که خداوند متعال، افراد خودپرست و مغرور را از طریق افرادی که در نظر آن‌ها ضعیف و بی‌ارزش به نظر می‌رسند، امتحان می‌کند. این امتحان، فرصتی است برای اینکه خودپرستان متوجه شوند که قدرت و عظمت واقعی، در تواضع و فروتنی است، نه در خودبزرگ‌بینی و تکبر.

این حکمت، ما را به تفکر در مورد نگرش خود به دیگران و ارزش‌گذاری آن‌ها دعوت می‌کند و به ما می‌آموزد که نباید بر اساس ظاهر و موقعیت اجتماعی، قضاوت کنیم.

 #امام_علی_علیه_السلام :

  ✓ «مَن كانَ نَفعُهُ في مَضَرَّتِكَ لَم يَخلُ في كُلِّ حالٍ مِن عَداوَتِكَ».

   ⁙ «آن كه سودش در زيان تو باشد، هيچ گاه از دشمنى با تو بيرون نباشد».

 📚 غرر الحكم : ح ٩١٥٠

این حکمت به این نکته اشاره دارد که هر کسی که منافعش به ضرر شما باشد، در نهایت دشمن شما خواهد بود. این افراد، حتی اگر ظاهراً با شما مهربان و دوستانه رفتار کنند، در باطن به دنبال منافع خودشان هستند و برای رسیدن به آن، ممکن است شما را به ضرر برسانند.

این حکمت، ما را به هوشیاری در انتخاب دوستان و همراهان و تشخیص نیت‌های پنهان آن‌ها دعوت می‌کند.

💠 وضعیت روانی دو سپاه شرک و اسلام در شب جنگ بدر

1️⃣ سپاه اسلام:

🔺امیرالمومنین(ع) نقل میکنند:

➕«در شب جنگ بدر، همه لشکریان در خواب بودند جز رسول خدا(ص) كه تا صبح زير درختى به نماز مشغول بود.» 

[شرح الأخبار، ج۳، ص۲۳۹]

🔺این آرامش در لشکر اسلام نتیجه #نصرت_الهی بود، قرآن کریم میفرماید: 

➕«خداوند فرشتگان را نه براى جنگيدن، بلكه تنها براى #روحيه‌دادن و #آرامش_دل‌هايتان فرستاد.»

[وَ مَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ وَ لِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ(الأنفال: 10)]

🔺لذا در آیه بعد میفرماید:

➕«خداوند شما را به خواب سبكِ آرام‌بخشى فرو برد و تا صبح راحت خوابیدید و برايتان بارانى از آسمان فرستاد تا با آن پاكتان كند و وسوسه‌هاى شيطانى را از وجودتان برطرف سازد و دل‌هايتان را قرص كند و گام‌هايتان را #استوار.»

[إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَ لِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ (الأنفال: 11)] 

🔺همه اینها درحالی بود که لشکر کفر حدود سه برابر سپاهیان اسلام بود، آن هم لشکری مجهز به همه امکانات، درحالی که سپاهیان اسلام حتی حداقل‌ترین لوازم جنگی مانند شمشیر را در حد 20 نفر داشت. 

اما خداوند آرامشی را بر دل‌های آنها نازل کرده بود که ترس در آن جایی نداشت.

2️⃣ سپاه شرک:

🔺اما در مقابل، سپاهیان کفر در نهایت اضطراب و ترس بودند. پیامبر، عمار و ابن مسعود را فرستاد تا اطلاعاتی از لشکر دشمن بیاورند. آنها دیدند سپاهیان دشمن در #اضطراب كامل بوده و #ترس و وحشت عجیبی آنها را فراگرفته است.

🔺آنها دیدند مُنبّهةبن‌حَجّاج اینگونه شعر میخواند:

➕«گرسنگى شديد خواب از چشمان ما ربوده و به ناچار بايد كه بميريم يا آنكه بميرانيم!» 

[المغازي، ج۱، ص۵۵]

🔺وقتى اين خبر را براى رسول اللّه گزارش كردند، آن حضرت فرمود: 

➕به خدا قسم كه آنها گرسنه نيستند؛ اما از شدت ترس چنين شده‌اند و خداوند ترس و وحشت بر آنها حكمفرما كرده است.(اشاره به آیه 12 سوره انفال که خداوند میفرماید من در قلوب آنها رعب می‌اندازم)

[موسوعة التاريخ الإسلامي، ج۲، ص۱۲۲]

🔺اضطراب در بین سپاهیان دشمن به حدی بود که حتی تحمل شنيدن صيحه اسبان را نداشته و آنان را مدام می‌‌زدند تا آرام بگيرند. 

🔺با آن كه ده شتر كشته و گوشت آنها را كباب كرده بودند، اما عده‌ای از ترس نتوانستند لب به غذا بزنند و عده‌ای نیز از ترس حمله غافل‌گیرانه تا صبح نتوانستند بخوابند.

[المغازي، ج۱، ص۵۵]

 درس‌هایی از تاریخ: انتخاب خط در عصر حاضر

🔹مواظب خطّ خود باشیم؛

 تاریخ تنها روایت دیروز نیست، آینه‌ای است که امروزِ ما را بی‌پروا نشان می‌دهد.  

🔺در روزگار امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، جامعه مملوّ از جریان‌هایی بود که هر یک با نیتی متفاوت قدم برمی‌داشتند و می توانستند آینده امت را شکل دهند.

🔺نخست، قاسطین؛ آنان که عدالت‌خواهی و پاکی علی علیه‌السلام را تاب نمی‌آوردند و او را ناتوان در حکومت‌داری می‌خواندند. ابزارشان نیرنگ و سیاست‌بازی بود. امام درباره سردمدارشان چنین بیانی داشت: «اگر بخواهم به شیوه او عمل کنم، از او تواناتر خواهم بود؛ اما علی، اهل مکر و خدعه نیست.» 

🔺دوم، مارقین؛ کسانی که از دل حق بیرون آمدند اما به ورطه باطل غلتیدند. اهل نماز، مسجد و عبادت بودند، اما ولیّ خدا را نشناختند و حتی بر امام خود حکم راندند. ظاهرشان دین بود، اما قلبشان از نور بصیرت تهی.

🔺سوم، ناکثین؛ یا اهل جمل؛ گروهی که نه درد دین در سینه داشتند و نه دغدغه مردم در دل. انگیزه‌شان قدرت بود و در راه رسیدن به آن، جام پیمان‌شکنی را با بی‌پروا‌ترین لذت نوشیدند. نام و نان را بر حقیقت ترجیح دادند و ایمان را در برابر جاه‌طلبی معامله کردند.

🔺چهارم، قاعدین؛ خاموشانی که سکوتشان از تیغ دشمن کمتر آسیب‌زا نبود. نه به یاری حق آمدند و نه باطل را انکار کردند. تفاوت میان علی و معاویه را نمی‌فهمیدند و هر دو را در یک کفه می‌نهادند. این بی‌تفاوتی، ظلمی بی‌صدا اما سنگین بود؛ زخمی که دیر التیام می‌یابد.

🔺این گروه‌ها هر یک به‌گونه‌ای مخفیانه با دشمنان علی ساز و کار داشتند: گاه در سایه، جاسوسی و خبرچینی می‌کردند؛ گاه با سخن‌پراکنی و جنجال، میان مسلمانان آشوب برپا می‌کردند؛ و گاه در میدان عمل، مقابل حقیقت می‌ایستادند.

🔺و اما در برابر همه این جریان‌ها، شیعیان خالص، اهل بصیرت و وفاداری ایستاده بودند؛ مردان و زنانی که با جان و مال پای عهد خود با امام ماندند. در نگاهشان تردیدی دیده نمی‌شد، در گامشان لغزشی نبود و در مسیرشان بیمی راه نمی‌یافت. یاران آگاهی که به تعبیر قرآن «فازوا فوزاً عظیماً»؛ رستگاری بزرگ نصیب آنان شد.

🔺امروز نیز هر انسان، آگاه یا ناآگاه، در یکی از این صف‌ها جا دارد. تاریخ برای سرگرمی نوشته نشده؛ دعوتی است برای بیداری. هر روز باید از خود بپرسیم: در کدام جبهه‌ایم؟ و خطّی که انتخاب می‌کنیم، ما را به کجا خواهد برد؟