فرهنگی

پیامبر‌اکرم (ﷺ) :«إذا كانَ عِندَ خُروجِ القائِمِ، يُنادي مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: أيُّهَا النّاسُ! قَطَعَ عَنكُم مُدَّةُ الجَبّارينَ، و وَلِيَ الأَمرَ خَيرُ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ…».

 ⁙ «آن گاه كه وقت خروج قائم مى‌‌شود، منادى‌‌اى از آسمان ندا مى‌‌دهد: اى مردم! مدّت حكومت جبّاران بر شما، به پايان رسيد و بهترين فرد امّت محمّد، حكومت را به دست گرفته است…»

📚 الاختصاص: ص۲۰۸

این حدیث شریف از پیامبر اکرم(ص)، به یکی از نشانه‌های حتمی و آشکار ظهور حضرت مهدی(عج) اشاره می‌کند. بر اساس عقیده شیعه، «قائم» عنوان ویژه‌ای برای امام دوازدهم، حضرت مهدی(عج) است که جهان در انتظار قیام عدل‌گسترانه او به سر می‌برد. نداى آسمانى در این روایت، نماد قطعیت و عمومیت خبر ظهور است، به گونه‌ای که همگان — دوست و دشمن — آن را می‌شنوند و به پایان یافتن دوران ستمگران («جبّارین») اطمینان می‌یابند.

منظور از «جبّارین» در تفسیر روایات شیعه، حاکمان ستمگر و طاغوتی است که در طول تاریخ با سلب حقوق مردم و مخالفت با احکام الهی، سلطه ناعادلانه خود را بر جوامع بشری تحمیل کرده‌اند. پایان یافتن مدت حکومت آنان، به معنای آغاز عصر جدیدی است که در آن، عدالت جهانی برپا شده و «خیر امة محمد» — یعنی برترین و شایسته‌ترین فرد از امت پیامبر(ص) — زمام امور را در دست می‌گیرد. این تعبیر، بر اساس احادیث متواتر شیعه و سنی، اشاره به امام مهدی(عج) دارد که از نسل فاطمه زهرا(س) و پرچمدار احیای دین و عدالت است.

این حدیث علاوه بر بشارت به پایان دوران ستم، بر دو نکته کلیدی در اندیشه مهدویت تأکید می‌کند: نخست، جنبه الهی و آسمانی قیام حضرت مهدی(عج) که با نشانه‌های غیبی همراه است؛ دوم، شایسته‌سالاری و حاکمیت «بهترین» فرد امت، که در مقابل حکومت‌های جبّارانه و غیرمردمی قرار می‌گیرد. در منابع حدیثی شیعه مانند «کمال الدین» شیخ صدوق و «الغیبة» شیخ طوسی، بر این موضوع تأکید شده که ظهور امام زمان(عج) نه تنها ستم را ریشه‌کن می‌کند، بلکه نظامی مبتنی بر اخلاق، تقوا و عدالت جهانی را مستقر خواهد ساخت.

  #امام_علی_علیه_السلام : «اِغلِبِ الشَّهوَةَ تَكمُلْ لَكَ الحِكمَةُ».

  ⁙ «بر شهوتْ چيره شو، تا حكمت برايت كامل شود».

 📚 غرر الحكم : ح٢٢٧٢

 «حکمت» به معنای شناخت حقایق هستی و عمل بر اساس عدل و معرفت الهی است. امام علی(ع) در کتاب «غرر الحکم» تأکید می‌کنند که شهوت‌های نفسانی ــ مانند حرص، غضب و تمایلات مادی افراطی ــ همچون پرده‌ای بر عقل انسان سایه می‌اندازند و مانع از شکوفایی «حکمت» می‌شوند. از نگاه روایات اهل‌بیت(ع)، عقل (حکمت) و شهوت در تقابل ذاتی قرار دارند؛ زیرا عقل فرمان به تقوا و میانه‌روی می‌دهد، اما شهوت به افراط و غفلت می‌کشاند.

تفسیر این حدیث با توجه به منابع شیعی مانند «بحارالانوار» و «اصول کافی» نشان می‌دهد که «غلبه بر شهوت» به معنای سرکوب کامل تمایلات طبیعی نیست، بلکه به کنترل و مدیریت آن‌ها در چارچوب شرع اشاره دارد. امام صادق(ع) در روایتی می‌فرمایند: «العقلُ ما عُبِدَ به الرحمنُ و اکتُسِبَ به الجِنان»؛ عقل آن چیزی است که به وسیله‌ی آن خدا پرستش شود و بهشت کسب گردد. بنابراین، مهار شهوت زمینه‌ساز «عبودیت» و تقرب الهی است که خود، عالی‌ترین مصداق حکمت عملی است.

در نهایت، این حدیث بر رابطه‌ای علّی و معلولی بین «تهذیب نفس» و «کمال حکمت» تأکید می‌کند. از دیدگاه عالمان شیعه مانند علامه مجلسی و فیض کاشانی، کسی که شهواتش را تحت فرمان عقل و شریعت درآورد، دلش برای دریافت انوار الهی و معارف ناب آماده می‌شود. به عبارت دیگر، حکمت ــ که در روایات گاه به «نور» تعبیر شده ــ تنها در دل‌های پیراسته از تیرگی‌های شهوانی تابیدن می‌گیرد و انسان را به مقام «عقل کامل» که همان شناخت امامت و توحید است، می‌رساند.

ذکر پیروزی در قرآن 

حضرت اميرالمؤمنين (سلام‌الله علیه) درباره‌ توجه پيامبر گرامی(صلي‌الله عليه وآله وسلم) به قرآن و استفاده‌ از آن در هنگام نبرد، می‌فرمايد:

در جنگ بدر كه اولين درگيری نظامی مسلمانان با مشركان بود، رسول خدا را در سجده ديدم كه جمله نورانی «ياحيّ يا قيوم» را تكرار مي كرد و برای نزول نصرت غيبی و امداد الهی آن قدر ذكر مزبور را بازگو كرد تا جنگ پيروز شد.[۱]

ذكر شريف «ياحی يا قيوم» از اسمای حسنايی است كه از قرآن استفاده می‌شود و در آية الكرسی و مانند آن به صورت: “هو الحيّ القيّوم” آمده است.

[۱]بحار الانوار ج۹۰ ص۲۳۵

📗 آیت الله جوادی آملی، تفسیر موضوعی قرآن کریم ج۹ ص۳۱۷

حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، حافظ بخش مهمی از میراث شیعه!

 ₪ حاصل تلاش‌های علمی حدیثی #حضرت_عبدالعظیم_الحسنی_عليه_السلام در دو برهه زمان قابل بررسی است:

۱. در همان عصر حیاتشان که بزرگ‌‌ترین اثرش آمدن به ری و هدایت شیعیان آن منطقه است.

 چون شخصی برای آنکه از ائمه علیهم‌السلام، منقطع شود و به منطقه‌ای دوردست بیاید و رهبری و هدایت شیعیان را بر عهده بگیرد حداقل باید از صلاحیت‌های علمی یک عالم برجسته برخوردار بوده باشد.

 چون در آن دوران شرایط اینکه بلافاصله از آراء و پاسخ استفتائات ائمه علیهم‌السلام مطلع شوند، فراهم نبود از این رو، لازم بود شخصی عالم به ری بیاید که چند هزار کیلومتر با مدینه فاصله داشته و شیعیان را تعلیم و ارشاد کند، البته به شرط رسیدن به مرتبه بالای علمی.

۲. در برهه‌ای دورتر از زمان ایشان، یعنی دوران کنونی ما.

ده‌ها روایت از عبدالعظیم حسنی(ع) در اندوخته علمی شیعه داریم که در برخی ابواب منحصربفرد است.

 در شرح احادیثی که ایشان از طریق امام جواد(ع) از امیرالمومنین(ع) نقل کرده است، برخی احادیث از دیگر محدثین دیده نمی‌شود.

 ✓ یعنی بخشی از میراث اهل بیت(ع) را ایشان به تنهایی حفظ و به ما منتقل کرده است از این رو، بخشی از عقاید و معارف شیعی برگرفته از روایات حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه‌السلام) است.

 ۱۵ شوال،‌ سال‌روز وفات حضرت عبدالعظیم الحسنی،‌علیه‌السلام

◊ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقاسِمِ ابْنَ السِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ الْمُجْتَبَىٰ، 

◊ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَنْ بِزِيارَتِهِ ثَوابُ زِيارَةِ سَيِّدِ الشُّهَداءِ يُرْتَجىٰ،…

#امام_هادی_علیه_السلام :

 ✧ اگر قبر عبد العظيم را در شهر خود زيارت كنی،

 چنان است كه گويی امام حسين‌ عليه السلام را زيارت كرده‌‌ای.

 ⁘ أما إنَّكَ لَو زُرتَ قَبرَ عَبدِالعَظيم عِندَكمُ لَكُنتَ كَمَن زارَ الحُسَينَ‌ عليه السلام

 ◌ كامل الزيارات، ص۳۲۴

💭 امام جواد و امام هادی علیهماالسلام هر دو در سن کودکی به امامت رسیدند یعنی زمانی که عبدالعظیم حسنی(ع) مردی کامل بوده است؛ جز اطاعت و تبعیت از امر الهی ایشان را به محضر درس امام جوان و حتی نوجوان نکشانده است. 

هر دوی این امامان(ع) در سن جوانی از دنیا رفته‌اند، 

اما حضرت عبدالعظیم(ع) آن دو حضرت(ع) را رها نکرده است.

💬 بخشی از میراث اهل بیت(ع) را ایشان به تنهایی حفظ و به ما منتقل کرده است از این رو، بخشی از عقاید و معارف شیعی برگرفته از روایات حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) است.