فرهنگی

امام سجاد علیه السلام می‌فرماید:

«طَاعَةُ وُلَاةِ الْأَمْرِ تَمَامُ الْعِز؛ همه عزت در اطاعت و پیروی از ولی امر است.»

از مهم‌ترین ویژگی‌های «امام» و «ولی امر»، در تفکر اسلامی، زهد و دنیاگریزی است. «ولی امر» کسی است که هرگز به فکر منافع و مصالح شخصی خود نیست. او هیچ چیزی برای خودش نمی‌خواهد. او هرگز از موقعیت ولایت و امامت برای تأمین خواسته‌های شخصی و پیشبرد نظرات و تمایلات فردی‌اش استفاده نمی‌کند. افزون بر این، امام کسی است که دنبال اقامه عدل است. او دنبال احقاق حق است. او دنبال اقامه دین خداست. امام کسی است که به چیزی جز پیشرفت و اقتدار جامعه اسلامی نمی‌اندیشد. او جز خیر ملت را نمی‌خواهد. او خواسته‌ای جز تعالی و عزت ملت ندارد. 

امام حسین علیه السلام در نامه‌ای خطاب به مردم کوفه نوشت:

«فَلَعَمْرِي مَا الْإِمَامُ إِلَّا الْحَاكِمُ بِالْكِتَابِ الْقَائِمُ بِالْقِسْطِ الدَّائِنُ بِدِينِ الْحَقِّ الْحَابِسُ نَفْسَهُ عَلَى ذَاتِ اللَّهِ؛ 

به جان خودم سوگند، امام كسى نيست مگر آن كه بر اساس كتاب خدا حكومت كند، عدل و داد را بر پا دارد، پايبند دين حق باشد و خود را وقف در راه خدا كند.»

با توجه به نکات پیش‌گفته، روشن می‌شود که نتیجه قطعی پیروی و اطاعت از چنین کسی، عزت و عدالت و اقتدار و تعالی است. آری «همه عزت در اطاعت از ولی امر است.»

و خدا رحمت کند امام خمینی(ره) را که چقدر حکیمانه فرمود: «پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به این مملکت آسیبی نرسد.»

🌱 حضرت علی‌اکبر(ع) و هویت‌یابی نوجوانان و جوانان

🚩یکی از مهم‌ترین نیازهای دوران نوجوانی و جوانی، پاسخ دادن به این پرسش است:

«من چه کسی هستم و قرار است چگونه زندگی کنم؟»

حضرت علی‌اکبر(ع) الگویی ارزشمند برای نوجوانان و جوانان در مسیر هویت‌یابی است. در تاریخ آمده است که ایشان از نظر رفتار، اخلاق و منش، بیشترین شباهت را به پیامبر اکرم(ص) داشتند؛ و همین ویژگی، ایشان را به نمونه‌ای روشن از یک شخصیت اصیل و متعادل تبدیل می‌کند.

از نگاه روان‌شناسی، نوجوانی که الگوهای سالم و ارزشمند در اختیار دارد، کمتر دچار سردرگمی هویتی می‌شود و مسیر زندگی خود را روشن‌تر پیدا می‌کند.

درس‌های تربیتی حضرت علی‌اکبر(ع) برای والدین:

✨ فرزندان بیش از نصیحت، به الگوی عملی نیاز دارند.

✨ هویت سالم زمانی شکل می‌گیرد که نوجوان برای ارزش‌ها، باورها و اهداف خود، تصویری روشن داشته باشد.

✨ نوجوانی که احساس تعلق به خانواده و ارزش‌های اصیل را تجربه می‌کند، کمتر در برابر فشار همسالان آسیب‌پذیر می‌شود.

✨ گفت‌وگوی صمیمانه والدین با نوجوان، از مهم‌ترین زمینه‌های شکل‌گیری هویت سالم است.

🌿 نوجوانان برای یافتن خود، بیش از هر چیز به الگو، محبت و همراهی نیاز دارند.

🥀حضرت زینب(س)؛ الگوی #تاب‌آوری و استحکام روانی

وقتی از قدرت روحی سخن می‌گوییم، نام حضرت زینب(س) درخشان‌ترین نمونه تاریخ است.

او در مدت کوتاهی داغ برادر، فرزندان، برادرزادگان و یاران عزیزش را تحمل کرد؛ اما در سخت‌ترین شرایط، نه امیدش را از دست داد و نه رسالتش را فراموش کرد.

از نگاه #روان‌شناسی، حضرت زینب(س) به ما می‌آموزد:

✨ #تاب‌آوری یعنی ادامه دادن مسیر، حتی زمانی که زندگی مطابق خواسته ما پیش نمی‌رود.

✨ انسان‌های قوی، در #بحران‌ها به جای تسلیم شدن، معنا و هدف خود را حفظ می‌کنند.

✨ هیجان‌های دردناک را می‌توان مدیریت کرد؛ بدون آنکه عزت و کرامت انسان آسیب ببیند.

✨ #شجاعت واقعی، حفظ #آرامش و انجام مسئولیت در دل طوفان است.

حضرت زینب(س) نشان داد که گاهی بزرگ‌ترین پیروزی، ایستادگی در برابر رنج‌ها و تبدیل درد به آگاهی و روشنگری است.

🌿 تاب‌آوری یعنی: «شکسته نشوی، حتی سخت آزمایش شوی .

💠 چه کسی در کربلا پیروز شد؟!

🔸تأملی در ملاک «شکست و پیروزی»

🔺امام صادق(ع) میفرمایند:

پس از ماجرای کربلا، زمانی‌که امام سجاد(ع) وارد مدینه شد، ابراهيم‌بن‌طلحة از روی #طعنه و کنایه به ایشان گفت:

«اى على‌بن‌الحسين! در این نبرد، چه كسى #پیروز شد؟»

(قالَ‌: يا عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ‌، مَن غَلَبَ؟) 

🔺حضرت به او فرمود:

«اگر مى‌خواهى بدانى چه كسى پيروز شد، هنگامى كه وقت نماز رسيد، #اذان و اقامه بگو.»

(فَقالَ لَهُ: إذا أرَدتَ أن تَعلَمَ مَن غَلَبَ و دَخَلَ وَقتُ‌ الصَّلاةِ‌، فَأَذِّن ثُمَّ أقِم)

📚 الأمالي (للطوسي)، ص677.

📌پ.ن: 

▫️ملاک پیروزی در نگاه حضرت، نه لزوما در فتح نظامی، که در تداوم و امتداد «فکر و اندیشه» است. ملاک لزوما در تسخیر خاک نیست، بلکه در تسلط بر دل‌ها و ذهن‌هاست، و این، #مهم‌ترین_ابزار_ماندگاری هر مکتب در طول تاریخ است.

▫️در واقع حضرت به نحوی ملاک شکست و پیروزی را در «#تحقق_اهداف» میداند. 

یزید، با ریختن خون سیدالشهدا(ع)، قصد داشت تاج قدرت را تحکیم بخشد و نام اهل‌بیت را از صفحهٔ تاریخ محو کند. اما امام حسین(ع) با قیامش به دنبال احیای دین، اندیشه و تفکر رسول‌الله(ص) بود، او میخواست جامعهٔ اسلامی را از خواب غفلت و تحریف برهاند.

▫️خب کدام یک پیروز شده و به اهدافش رسید؟

یزید، هرچند به ظاهر پیروز میدان بود، اما در عمل با موجی از خشم اجتماعی و نفرت عمومی و قیام‌های پیاپی مواجه شد و نتوانست قدرتش را تثبیت کند، و با مرگی خوار و زودرس از صحنهٔ تاریخ محو گشت.

▫️اما حسین(ع)، نامش، پیامش و خونش، نه‌تنها خاموش نشد، بلکه شعله‌ورتر گشت؛ بیدارگر دل‌ها شد و تفکر نبوی را از پس پردهٔ ستم بیرون کشید. قیام اوست که امروزه الهام‌بخش جنبش‌های آزادی‌بخش، و پشتوانهٔ بیداری اسلامی و انقلاب‌های مردمی شده است.

▫️اگرچه یزید در کربلا جسم‌ها را شکست، اما نتوانست وجدان دینی جامعه را فتح کند.

لذا حضرت میفرماید: ما شهید شدیم اما صدای ما خاموش نشد؛ بلکه هنوز این صدای رسول الله است که از مناره‌ها شنیده می‌شود.

▫️یعنی اسلامِ نبوی، زنده و جاری مانده است؛ و این همان #پیروزی_حقیقی است.

گفتمان پیامبر(ص)، نه‌ تنها در کربلا نابود نشد، بلکه با خون شهدا، #حیاتی_تازه یافت.

▫️این پاسخ حضرت را به نحو دیگری نیز میتوان خوانش کرد. در ظاهر، آنچه در کربلا رخ داد، شکستی تلخ بود؛ بدن‌های پاره‌پاره، سرهای به نیزه رفته، لب‌های تشنه، کودکان بی‌پناه و…، اما امام سجاد(ع) این حقیقت خونین را به #روایتی_جاودانه تبدیل کرد؛ روایتی که هویت شیعه را ساخت و عزت اسلام را احیا کرد.

▫️در این منطق، «#روایت_پدیده‌ها»، بسیار مهمتر از «خودِ پدیده‌ها»ست، و آنکه «روایت» را می‌سازد، #پیروز_نهایی است. و روایت پیروزی عاشورا، در روایتگری و خطبه‌های #زینب_کبری(س) و #امام_سجاد(ع) تداوم یافت؛ روایتی که دل‌ها را لرزاند و طومار سلطنت را در هم پیچید.

▫️پاسخ امام سجاد(ع) به یک طعنهٔ سیاسی، در واقع بازتعریفی است عمیق از مفهوم «قدرت، شکست و پیروزی». در این نگاه، میدان نبرد از «شمشیر» به «روایت» منتقل می‌شود.

بنابراین، در این دستگاه، پیروز کربلا کسی بود که توانست «روایت» را بسازد، «فکر و اندیشه» را امتداد بخشد و او کسی نبود جز #حسین‌بن‌علی(ع).

‼️ حال با همین دستگاه تحلیلی میتوان به جنگ جریان مقاومت و استکبار در پساطوفان الاقصی نگریست و آن را تحلیل کرد و همچنین به جنگ 12روزه و جنگ رمضان چنین نگاه کرد، و پیروز میدان را روایت کرد.

💠 چه میشود که شهادت امام، غیرمسلمانی را برمی‌انگیزاند اما یک مسلمان را برنمی‌انگیزاند؟!

⬅️ پرده اول:

▫️#ربیع‌بن‌خُثَیم که یکی از هشت زاهد

معروف جهان اسلام به شمار مى‌آمد،

بيست سال سكوت اختيار كرده بود و

هیچ سخن نمیگفت، مگر حرفى كه به اعتقاد خودش به آسمان، بالا برود، و در فتنه‌ها حرف نمى‌زد و #سکوت میکرد.

▫️هنگامی‌كه امام حسين(ع) به شهادت

رسید، با شنیدن این خبر، او تنها یک جمله

گفت و آن این بود که: 

➕«آيا آنها چنین کاری کردند؟» 

▫️سپس این آیه را خواند:

➕«قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ أَنتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (الزمر: 46)»

(بگو: خدايا، اى پديدآورندۀ آسمان‌ها و زمين، اى داناى پنهان و پيدا، تو خودت بين بندگانت در هر چيزى كه سرش اختلاف دارند، داورى مى‌كنى)

▫️بعد از آن نیز دوباره رویه #سکوت خود را پیش گرفت، تا اینکه از دنیا رفت.

(…فَلَمّا قُتِلَ الحُسَينُ قالوا: لَيَتَكَلَّمَنَّ اليَومَ‌، فَقالوا لَهُ‌: يا أبا يَزيدَ! قُتِلَ الحُسَينُ‌! فَقالَ‌: أوَ قَد فَعَلوا؟…)

📚ربیع الأبرار، ج۲، ص۱۲۸؛ شرح نهج البلاغة (لإبن أبی الحديد)، ج۷، ص۹۳.

⬅️ پرده دوم:

▫️در مجلس یزيد، يکى از #علماى_يهود حضور داشت. او از یزید پرسید: 

«ای امیرمؤمنان، این سر کیست؟» 

گفت: «حسین‌بن‌علی‌بن‌ابی‌طالب.» 

▫️عالم یهودی پرسيد: 

«مادرش کیست؟» 

یزید گفت: «مادرش فاطمه دختر محمد است.» عالم یهودی گفت:

➕«شگفتا! پس این، فرزندِ دخترِ پیامبر شماست و شما او را به این زودی کشتید؟! چه بد جانشینانی برای پیامبرتان در حق فرزندانش بودید!

➕به خدا سوگند، اگر #موسی‌بن‌عمران در میان ما حتی یک نوه از نسل خود بر جای گذاشته بود، گمان می‌کردیم که باید او را ـ پس از خداوند ـ بزرگ‌ترین حرمت نهیم (و چنان او را تعظیم می‌کردیم که گویی می‌پرستیمش)، 

➕اما شما پيامبرتان به تازگى از دنيا رفته و بر فرزند پيامبرتان حمله بردید و او را به قتل رساندید! چه بد امتی هستید.»

(… وَاللَّهِ لَوْ تَرَكَ فِينَا مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ‌ سِبْطاً مِنْ صُلْبِهِ لَظَنَنَّا أَنَّا كُنَّا نَعْبُدُهُ مِنْ دُونِ رَبِّنَا وَ أَنْتُمْ إِنَّمَا فَارَقَكُمْ نَبِيُّكُمْ‌ بِالْأَمْسِ فَوَثَبْتُمْ عَلَى ابْنِهِ فَقَتَلْتُمُوهُ سَوْءَةً لَكُمْ مِنْ أُمَّةٍ‌)

▫️يزيد از سخنان او برآشفت و دستور داد او را گردن بزنند.

مرد يهودى برخاست و گفت:

➕«اگر می‌خواهید مرا بزنید، بزنید؛ اگر می‌خواهید مرا بکشید، بکشید؛ و اگر می‌خواهید رهایم کنید، رهایم سازید.

➕زیرا من در تورات خوانده‌ام که هر کس نسل پیامبری را بکشد، تا زمانی که زنده است پیوسته ملعون خواهد بود، و چون بمیرد، خداوند او را در آتش دوزخ داخل خواهد کرد.»

📚الفتوح، ج۵، ص۱۳۲؛ بحارالأنوار، ج۴۵، ص۱۳۹.