بررسی گامبهگام مفهوم ایمان به غیب
ایمان به غیب از نظر مجمع البیان طبرسی به چه معناست؟
بررسی گامبهگام مفهوم ایمان به غیب در مجمعالبیان:
تعریف لغوی و کلی غیب: در ابتدا، «غیب» به هر چیزی که از حواس ظاهر پنهان باشد تعریف شده است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص61]
اقوال مختلف درباره مصادیق غیب: مفسران در تعیین مصداق «غیب» در این آیه دیدگاههای متفاوتی ارائه کردهاند که در تفسیر مجمعالبیان ذکر شدهاند:
واجبات، محرمات و مباحات (احکام شرعی).
قیامت، بهشت و جهنم.
آنچه از ناحیه خداست.
هر چه از علم و اطلاع مردم عادی بیرون است. در ذیل همین قول عام آمده است که غیبت حضرت مهدی(عج) و زمان ظهورش نیز داخل در این عموم است، زیرا جز خدا کسی آن زمان را نمیداند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص61]
قرآن. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص61]
حقیقت ایمان: از منظر مؤلف مجمعالبیان، اصل ایمان همان معرفت و شناسایی خدا و فرستادگان او و قبول آنچه آنان آوردهاند است. این آیه بر این مطلب دلالت دارد که وقتی کسی به غیب ایمان آورد، آنچه انبیاء از غیب خبر دهند — اگرچه خود ندیدهاند — با اطمینان میپذیرند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص62]
همچنین از امام رضا(ع) نقل شده که ایمان، تصدیق به قلب، اقرار به زبان و عمل به ارکان است. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص62]
ایمان گاهی به اعمال بدنی ناشی از ایمان نیز اطلاق میشود، اما به صورت مجازی و به دلیل منشأ بودن ایمان. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص63]
تفسیر احتمالی دیگر: برخی مفسران احتمال دادهاند که «بالغیب» در آیه به منزله حال باشد. یعنی پرهیزکاران کسانی هستند که به غیب ایمان دارند، در حالی که ایمانشان از مردم پنهان است (برخلاف منافقان). به عبارت دیگر، آنان در غیاب افراد نیز ایمان دارند. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص63]
رابطه ایمان به غیب با اعمال: در آیه، ایمان به غیب مقدم بر دو واجب بدنی (اقامه نماز) و مالی (انفاق) ذکر شده و این دو بر ایمان عطف شدهاند. این عطف نشان میدهد که این اعمال، عین ایمان نیستند، زیرا عطف چیزی به خودش معنی ندارد. [ترجمه تفسیر مجمع البیان, ج1, ص62]
جمعبندی:
از دیدگاه تفسیر مجمعالبیان طبرسی، «ایمان به غیب» به عنوان اولین وصف پرهیزکاران، به معنای تصدیق قلبی و معرفت به اموری است که از حواس پنهان هستند. مصادیق این غیب طبق اقوال مفسران میتواند شامل خداوند، فرشتگان، قیامت، احکام شرعی و به طور کلی هر چه خارج از علم مردم عادی است (از جمله غیبت امام مهدی عج) باشد. حقیقت این ایمان، شناخت و تصدیق خدا و پیامبران و تعالیم آنان است که منشأ پذیرش اخبار غیبی میشود. این ایمان باطنی، گاه به حالت پنهانبودن از مردم نیز تفسیر شده و مقدمه و اساس اعمال صالحی مانند نماز و انفاق به شمار میرود.