فرهنگی

روزه؛ پلی از توانگر به مستمند

الإمامُ الحُسَيْنُ (عليه السلام) - لَمَّا سُئِلَ عَنْ عِلَّةِ وُجُوبِ الصَّوْمِ - : لِيَجِدَ الْغَنِيُّ مَسَّ الْجُوعِ، فَيَعُودَ بِالْفَضْلِ عَلَى الْمَسَاكِينِ

امام حسین (عليه السلام) - هنگامی که درباره علت وجوب روزه از ایشان سؤال شد - :

تا توانگر رنج گرسنگی را بچشد و در نتیجه، به مستمندان رسیدگی و بخشش کند.

📘 منبع: وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۹

امام حسین علیه السلام در این کلام نورانی، یکی از عمیق‌ترین فلسفه‌های اجتماعی روزه را بیان می‌کنند. روزه فقط یک عبادت فردی نیست، بلکه عبادتی است با ابعاد اجتماعی گسترده. هدف آن است که شکاف بین فقیر و غنی کاهش یابد و جامعه به سمت عدالت و همدلی حرکت کند.

در نگاه اول، روزه یک عبادت کاملاً شخصی به نظر می‌رسد. هر کسی برای خودش روزه می‌گیرد، برای خودش ثواب می‌برد و برای خودش از گناه دور می‌ماند. اما امام حسین علیه السلام با این حدیث شریف، پرده از یک حقیقت مهم برمی‌دارند: روزه ابعاد اجتماعی عمیقی نیز دارد.

ایشان در پاسخ به سؤال از علت وجوب روزه می‌فرمایند: “تا توانگر رنج گرسنگی را بچشد و در نتیجه، به مستمندان رسیدگی و بخشش کند.”

چرا توانگر باید گرسنگی بکشد؟

توانگران جامعه، کسانی هستند که معمولاً طعم گرسنگی را نچشیده‌اند. هر وقت گرسنه شوند، سفره رنگینی برایشان گسترده می‌شود. این عدم آشنایی با رنج گرسنگی، گاه باعث می‌شود که از حال فقرا و نیازمندان غافل بمانند.

خداوند با واجب کردن روزه، توانگران را ملزم می‌کند که یک ماه تمام، طعم گرسنگی و تشنگی را بچشند. این تجربه مستقیم، تأثیری عمیق بر روح و روان انسان می‌گذارد که هیچ سخنرانی و موعظه‌ای نمی‌تواند چنین تأثیری داشته باشد.

از احساس تا عمل: “فَيَعُودَ بِالْفَضْلِ عَلَى الْمَسَاكِينِ”

امام حسین علیه السلام نمی‌فرمایند که هدف فقط احساس گرسنگی است، بلکه هدف نهایی، “رسیدگی و بخشش به مستمندان” است. یعنی این تجربه باید به عمل ختم شود.

وقتی توانگر رنج گرسنگی را با تمام وجود لمس کرد:

· دلش برای فقرا می‌سوزد

· درک می‌کند که گرسنگی چه بلایی بر سر انسان می‌آورد

· انگیزه پیدا می‌کند که به نیازمندان کمک کند

· زکات و صدقات خود را با میل بیشتری می‌پردازد

روزه؛ عامل کاهش فاصله طبقاتی

یکی از مشکلات بزرگ جوامع بشری، شکاف عمیق بین فقیر و غنی است. این شکاف گاه چنان زیاد می‌شود که دو قطب کاملاً متفاوت در جامعه شکل می‌گیرد: قطب ثروتمندان بی‌خبر و قطب فقرای رنج‌کشیده.

اسلام با راهکارهایی مانند زکات، خمس، صدقه و انفاق، به دنبال کاهش این شکاف است. اما روزه، نقش مکمل را ایفا می‌کند. روزه به توانگران می‌آموزد که:

· نعمت‌هایی که دارند، از جانب خداست

· ممکن است دیگران از این نعمت‌ها محروم باشند

· وظیفه دارند به فکر دیگران باشند

· باید قبل از اینکه فقیری دست نیاز دراز کند، به او کمک کنند

پیام امام حسین علیه السلام برای جامعه امروز

امروز که فاصله طبقاتی در بسیاری از جوامع افزایش یافته، پیام امام حسین علیه السلام از همیشه تازه‌تر است. ما توانگران باید از ماه رمضان به عنوان فرصتی برای خودسازی و توجه به نیازمندان استفاده کنیم.

چه کنیم که این هدف محقق شود؟

· در کنار روزه، به فکر اطعام نیازمندان باشیم

· زکات فطره را کامل و با نیت خالص بپردازیم

· در طول سال نیز دستگیری از فقرا را فراموش نکنیم

· فرزندان خود را با فرهنگ انفاق و دستگیری آشنا کنیم

خدایا! به ما توانگری عنایت فرما که درک درستی از نیازمندان داشته باشیم و دستگیری از ایشان را وظیفه خود بدانیم.